The Plus Fours

Jazzmuziek wordt vanaf ongeveer 1920 in Groningen geïntroduceerd. Een jazzperformance in een plaatselijke danszaal als Huize Maas blijft echter lange tijd uitzondering. Het zal dan nog zeker tien jaar duren voordat de eerste jazzorkesten in de stad ontstaan.

Het begin
Eén van de eerste populaire jazzorkesten van Groningen is The Plus Fours, een schoolorkest van de Handels-HBS (het tegenwoordige Werkman College in Groningen). Een eerste aanzet wordt gegeven als in 1928 de school 25 jaar bestaat en ter gelegenheid hiervan eenmalig een bandje van leraren en leerlingen optreedt. 

De officiële oprichting vindt plaats op 26 maart 1930. De groep speelt eerst nog onder de naam The Plus Fours Dancing and Flirting Band. Maar al gauw heet het orkest The Plus Fours, vernoemd naar de zogeheten drollenvanger – de plus four broek – behorende bij het schooluniform van de HBS. In de loop der jaren groeit het orkest uit tot een van de populairste swingbands van het noorden. De muziek van The Plus Fours is halverwege de jaren dertig sterk beïnvloed door de Amerikaanse swing, met arrangementen van swinglegendes als Cab Calloway, Jimmie Lunceford, Earl Hines, Larry Clinton, Tommy Dorsey, Benny Goodman en Duke Ellington op het repertoire. 

Naast de populariteit van het orkest groeit ook de omvang van The Plus Fours in de jaren dertig. Jazzmuziek krijgt steeds meer belangstelling in de jaren tot aan de oorlog. Gedurende de oorlog wordt jazz door de bezetter gekwalificeerd als ‘entartete Musik’ en geleidelijk aan banden gelegd. Bij het publiek blijft de interesse voor de muziek echter aanwezig, waarna er in de jaren na de bevrijding een enorme opleving komt voor het muziekgenre.

De eerste jaren als schoolorkest 
The Plus Fours heeft als schoolorkest veel bezettingswisselingen ondergaan. Fred Spits, Herman Hartgers en Anton Henstra besluiten een vast muziekgroepje op te zetten.

In 1932 wint dit kwintet in dancing Astoria het Groninger Amateur Jazzband-concours. The Crazy Drivers worden tweede. Op gitaar en zang komt in 1933 Joop Beerta bij de groep. Het eerste optreden van The Plus Fours met Joop Beerta op zang is in de bovenzaal van café De Unie op de Grote Markt. Een vaste schnabbel vormen de schoolfeesten en de optredens bij dansleraar S. van Stratum. Er heerst rivaliteit rondom het mogen optreden op schoolfeesten. The Plus Fours concurreert veelal met The Jazzing Classics, een orkest van het Gymnasium. Het zaaltje van de Harmonie is ook een geliefde zaal vanwege het gevarieerde, veelal wat oudere publiek.

Van Schlager naar Swing
Het repertoire van The Plus Fours verandert in de jaren dertig van Duitse schlagermuziek naar muziek geïnspireerd door Engelse dansorkesten als Roy Fox, Henry Hall en Ambrose. In 1935 wordt de zogeheten 'Swing Craze' van Benny Goodman populair, zo ook in Nederland. Eind jaren dertig is het leeuwendeel van de nummers van Amerikaanse bron en bij het nieuwe Amerikaanse repertoire hoort een groter orkest. De arrangementen, bijvoorbeeld van legenden als Cab Calloway, Earl Hines, Benny Goodman en Tommy Dorsey, worden gekocht of verkregen via uitgevers. Zelf arrangeren de leden van The Plus Fours niet. 

Wisseling en uitbreiding 
Fred Spits wisselt in de jaren dertig viool af met tenorsax en klarinet. Joop Beerta wordt tijdelijk geschorst en Gerard Sampon verlaat, na nog een tijd als clown Nopmas bij The Plus Fours opgetreden te hebben, de band. Herman Hartgers vertrekt voor de Shell naar Curaçao en Fred Spits begint een accountantkantoor. Er komen nieuwe muzikanten bij, soms voor even maar een aantal blijft ook langer spelen, en de groep krijgt een steeds grotere bezetting.
Eind 1933 komt Bert Magnus op tenorsax bij de The Plus Fours. Hij ontwikkelt zich uiteindelijk tot de beste solo-saxofonist van The Plus Fours. Hij blijft bij de groep tot 1941. Op 13 maart van dat jaar speelt hij voor het laatst mee in Het Tehuis, voor de Opbouwdienst: Nederlandse militairen in krijgsgevangenschap. Kort daarna wordt Magnus, van Joodse afkomst, opgepakt door de Duitsers. Hij overleeft de oorlog niet.
Pianist en bandleider Anton Henstra haakt een paar maanden voor de jubileumshow in De Harmonie en de daaraan voorafgaande tournee door de provincie af. Drummer Wim van Kregten moet in militaire dienst vanwege de mobilisatie.

Van schoolorkest naar amateur-bigband
Na uitbreiding van het orkest verandert ook het karakter van The Plus Fours. Eind jaren dertig is er geen sprake meer van een schoolband. Jelle Zuiderhoek, Joop Beerta en Bert (Bertus) Magnus hebben dan alle drie een baan. Dan is er nog een dreiging vanuit de muzikantenvakbond. Zij ziet in de activiteiten van amateurorkesten als The Plus Fours een bedreiging voor de professionele muzikanten, de beroepsorkesten. Het blad de Jazzwereld schrijft "dat de amateur-orkesten de morele plicht hebben, niet onder de prijs te gaan werken."

De oorlog en de bevrijding
Tijdens de oorlogsjaren verandert in 1942 de naam van The Plus Fours in Joop Beerta en zijn solisten. Joop Beerta zelf duikt onder. Treedt de groep in 1940 naast de matinees nog 52 keer op, in 1943 zijn er nog maar 6 optredens. Op 10 april 1944 speelt The Plus Fours voorlopig haar laatste arrangement, in hotel Zuiderveld. Er zijn dan al enkele leden van de band door de Duitsers opgepakt. Ook heeft het Departement van Volksvoorlichting en Kunsten het spelen van jazzmuziek aan banden gelegd. 

Op 16 april 1945 komt er een einde aan de oorlog in de stad Groningen. Al een paar maanden eerder besluiten The Plus Fours in het geheim in verschillende huiskamers te gaan repeteren. Het gezelschap bestaat dan uit Wilko (Willy) Bleeker, Anton de Ruyter, Roel Zaadstra, Wim Bus, Jacques Post, Anton Henstra, Jacques Scholten, John Engels, Guus Valten en Antoon Rabbelier. Op woensdag 18 april speelt de groep bijna als vanouds in Grand Café Frigge tijdens een dansavond van Canadese officieren. Op 30 april speelt de groep tijdens de Rainbow Revue in de Stadsschouwburg en in diezelfde week volgt de eerste schnabbel buiten de stad in Eelde, waarna er vele volgen. 

De meeste optredens zijn voor de Canadezen. Van 15 tot en met 29 juni 1945 speelt The Plus Fours voor de Cape Breton Highlanders in Delfzijl. Zes tot zeven dagen in de week, bijna op het vooroorlogse niveau, voor honderd gulden plus een paar honderd(!) sigaretten de man. Begin juli willen zowel de Canadezen als de Amerikanen (in Delfzijl) het orkest in dienst nemen. De Canadezen winnen en van 8 juli tot en met 7 december treden ze op bij The Beaver Club, die is ondergebracht bij Het Tehuis aan de Lutkenieuwstraat in Groningen.

Einde van The Plus Fours
Na drie weken optreden in Dommering in Winschoten opent The Plus Fours op 12 januari 1946 de nieuwe ballroom van hun oude podium, De Harmonie. Vijf maanden daarvoor zijn echter Kees Valten, Willy Bleeker en Auke Hansma uit de band gestapt. Dit is feitelijk het begin van het einde van The Plus Fours. Op 19 januari volgt het laatste optreden: tijdens het jubileumfeest van de voetbalvereniging GRC. De orkestleden hebben of werk of zijn bezig met een studie en voelen er weinig voor om fulltime in de muziek door te gaan. 

11 jaar later: een reünie
Elf jaar later neemt Willy Bleeker (van The Plus Fours en de Blue Lyres) het initiatief om een reünie te organiseren. Roel Zaadstra heeft de oude arrangementen en na een paar maanden repeteren staat de groep op 6 februari 1958 weer op het podium. De RONO maakt opnames van de bewuste avond in de Harmonie. De bandleden spelen nog zo’n tien keer in de provincie onder de naam The Plus Fours. De grotendeels nieuwe bezetting is competent, maar allerminst representatief voor de originele The Plus Fours van twintig jaar terug. 

Tekst: Patricia Ottay/Poparchief Groningen

Bronnen: 
Eddy Detemeyer - Ruige Dagen. 70 jaar jazz in Groningen (1988)
Aantekeningen Karin en Willy Bleeker
Aantekeningen Theo Hoekstra